Przegląd dnia

Hiszpańska prawica mówi tu niemal jednym głosem przeciw rządowi Sáncheza, ale linia sporu przebiega między śledczym, antyrządowym tonem El Español (relacje o zaatakowanych żołnierzach, rozkazach dla Marokańczyków) a bardziej instytucjonalnym, monarchistyczno-katolickim ABC oraz chłodniejszym, liberalnym opisem 'Trampolin' w El Mundo — to pokazuje, że nawet zgodna prawica różni się stopniem emocjonalizacji tematu granicznego, co jest wzorem przydatnym przy ocenie polskiej debaty o granicy z Białorusią.

To najciekawszy wątek ideowy dnia: amerykański Reason broni deportowanej Afganki i krytykuje politykę Trumpa z pozycji wolnościowych, szwedzki Smedjan (Timbro) przekonuje, że zróżnicowane etnicznie przedmieścia da się jeszcze 'odzyskać' dla prawicy demokratycznej, podczas gdy niemiecki Junge Freiheit argumentuje wprost, że różnorodność niszczy zaufanie społeczne — to pokazuje głęboki rozłam między liberalnym a narodowym skrzydłem prawicy w ocenie samej idei asymilacji i restrykcji.

L'Opinion zauważa, że to Komisja Europejska wymusza twardsze działania, podczas gdy Paryż zwleka — sygnał, że presja na restrykcyjność migracyjną w UE idzie dziś czasem z Brukseli, a nie z rządów narodowych, co komplikuje prosty podział 'UE liberalna vs państwa narodowe restrykcyjne'; amerykański WORLD dorzuca ewangelikalną, bardziej moralizatorską perspektywę na luki graniczne w USA.

Dwa holenderskie pisma protestancko-konserwatywne (blisko ChristenUnie/SGP) relacjonują to samo wydarzenie niemal identycznie chłodno i faktograficznie, bez wzajemnego sporu — pokazuje to, że nawet twardsza chrześcijańska prawica w Europie Zachodniej relacjonuje protesty antyimigracyjne z dystansem, a nie z aprobatą dla radykalnych metod.

Czeski windfall tax na paliwa i niemieckie analizy skutków drożejącej ropy/gazu pokazują ten sam problem od dwóch stron: Czesi dyskutują interwencję podatkową rządu, Niemcy liczą realne koszty dla obywateli - to spór o to, czy prawica ma bronić rynku czy portfeli wyborców przed skokiem cen energii, aktualny też dla Polski przed zimą.

Włoski sojusz z Norwegią wobec Arktyki i brytyjska decyzja Milibanda ws. wierceń przy Falklandach pokazują, że część prawicy (ordoliberalna, zorganizowany kapitał) traktuje energetykę jako geopolitykę i bezpieczeństwo surowcowe, podczas gdy populistyczna prawica brytyjska krytykuje rządowe hamowanie wydobycia w imię klimatu - to ten sam konflikt między pragmatyzmem gospodarczym a suwerennością energetyczną, który dotyczy też Polski i jej sporów o Baltic Pipe czy gaz z Norwegii.

Niemiecka prasa rolnicza domaga się rekompensat za szkody suszy, holenderscy protestanccy konserwatyści bronią twardej polityki redukcji azotu w Noord-Holland - to pokazuje rozłam wewnątrz prawicy agrarnej: jedni chcą łagodzenia skutków klimatu bez kwestionowania regulacji, inni (bliżej SGP) akceptują rygorystyczne cele środowiskowe kosztem rolników, co jest istotne dla polskiej debaty o Zielonym Ładzie i protestach rolniczych.

Włoski i niemiecki prorynkowy biznesprasa referują zmiany klimatu (topnienie lodu, zagrożenia w Alpach) jako zjawisko przyrodnicze i praktyczny problem turystyki/bezpieczeństwa, bez tożsamościowego sporu z Green Dealem - ciekawostka pokazująca, że nie każda prawica traktuje klimat jako pole wojny kulturowej.

NZZ ostrzega przed nieodpowiedzialnością fiskalną francuskich populistów (spalenie długu, emerytura w 62 lata), L'Opinion relacjonuje twarde 54 mld euro cięć i podatków zapowiadane przez rząd, a Figaro pokazuje społeczny koszt wysokich cen paliw — to pokazuje głęboki rozłam w prawicy i centrum wokół tego, czy Francja powinna ratować finanse publiczne kosztem obywateli, czy iść w stronę populistycznych obietnic; dla Polski to ostrzeżenie, dokąd prowadzi luzowanie fiskalne bez pokrycia.

Włoski Il Sole 24 Ore (metalurgia), czeskie Echo24 (spadek zysków EPH Křetínskiego i krytyka budżetu rządu) oraz portugalski Observador (przyznanie ministra, że środki nie rozwiążą problemów) rysują wspólny obraz spowolnienia i bezradności rządów wobec kosztów energii w Europie Środkowej i Południowej — istotne jako kontekst dla polskiej debaty o cenach energii i kondycji przemysłu.

Do Rzeczy krytycznie analizuje planowaną wysokość płacy minimalnej w Polsce z pozycji antyetatystycznej, a węgierski Magyar Nemzet chwali wzrost wartości domów jako sukces polityki narodowo-konserwatywnej — zestawienie pokazuje odmienne podejścia prawicy: liberalne ostrzeżenie przed kosztami regulacji pracy versus narodowo-konserwatywna narracja sukcesu gospodarczego.

Niemiecki Handelsblatt i koreański Dong-A Ilbo relacjonują to samo wydarzenie z pozycji czysto rynkowej, bez sporu ideowego — pokazuje, jak globalna normalizacja polityki pieniężnej po latach ultraniskich stóp wpływa też na koszt długu w Europie Środkowej, w tym w Polsce.

BILD nagłaśnia kampanijny apel trzech krajów motoryzacyjnych o wsparcie branży, podczas gdy WirtschaftsWoche z pozycji ordoliberalnej ostrzega przed planami nacjonalizacji mieszkań (Vonovia) — obie pokazują napięcie między prawicą interesu gospodarczego broniącą wolnego rynku a rosnącą presją na interwencjonizm państwowy w Niemczech, co jest istotne jako przedsmak debat, które czekają też Polskę.

To najważniejszy wątek dla polskiego czytelnika: czeski Echo24 potwierdza deklaracje Trumpa chłodnym, liberalnym tonem faktograficznym, podczas gdy polska prasa PiS-owska (Sieci/wPolityce) od razu przechodzi w tryb triumfalistyczny, spekulując o konkretnej lokalizacji bazy i podkreślając rolę Nawrockiego i CIA w uzyskaniu informacji — różnica między relacją a legitymizacją prezydenta jest tu wyraźna.

WELT relacjonuje przejęcie pierwszego F-35 przez Bundeswehrę jako dowód niemieckiego zwrotu proatlantyckiego, a norweski Aftenposten neutralnie referuje kontrowersyjną sprzedaż F-35 Rijadowi; The National Interest z kolei patrzy na program czysto technologicznie (nowe uzbrojenie), pokazując rozbieżność między europejskim odczytem geopolitycznym a amerykańskim realizmem strategicznym.

Niemiecki WELT alarmuje aresztowaniem francuskiego policjanta podejrzanego o terroryzm jako sygnałem infiltracji instytucji państwa, podczas gdy amerykański RealClearPolitics uderza w inny cel — organizacje pozarządowe rzekomo wspierające terrorystów; oba teksty łączy typowo prawicowa narracja o zawodności 'systemu', ale wskazują różnych winnych: służby vs. trzeci sektor.

Il Sole 24 Ore prezentuje włoski establishment obronny jako umiarkowany i proeuropejski (wymiana kadetów z Francją, minister mówiący o budowaniu pokoju 'każdego dnia'), co wyraźnie odstaje od twardszej retoryki bezpieczeństwa spotykanej w Polsce czy Niemczech — to głos zorganizowanego przemysłu, nie wojny kulturowej, ale pokazuje, jak różnie prawica europejska mówi o obronności.

Rzeczpospolita chłodno, bez triumfalizmu, odnotowuje awans polskiego generała w strukturach NATO — istotny sygnał rosnącej roli Polski w Sojuszu, kontrastujący spokojem z emocjonalnym tonem doniesień o bazie USA.

NZZ, Observador, Berlingske i szwedzko-duńska prasa liberalno-konserwatywna zgodnie nazywają rosyjskie wybory farsą, ale różnią się tonem: NZZ i Berlingske piszą o pewnym zwycięstwie Kremla jako fakcie geopolitycznym, podczas gdy SvD i Jyllands-Posten szukają 'pęknięć' i skupiają się na wykluczonych kandydatach jako dowodzie kruchości systemu — spór o to, czy warto w ogóle traktować ten spektakl poważnie.

Łotewski komentarz narodowo-konserwatywny wprost nazywa poleganie na artykule 5 nieodpowiedzialnym, a incydent ze zestrzeleniem rosyjskiego drona nad Litwą (relacjonowany przez włoski dziennik biznesowy) pokazuje, że wojna hybrydowa nad Bałtykiem to już codzienność — dla Polski to bezpośrednie ostrzeżenie przed złudnym poczuciem bezpieczeństwa sojuszniczego.

WSJ ostro krytykuje administrację USA za tolerowanie 'zasiedzenia się' Rosji w wojnie, a Il Foglio wprost oskarża Trumpa o ignorowanie wsparcia Putina dla Iranu — to rzadki przypadek, gdy atlantyccy liberałowie z dwóch krajów jawnie kwestionują linię amerykańskiego prezydenta, pokazując pęknięcie między jastrzębim skrzydłem prawicy a obozem 'America First'.

Czeskie, estońskie i unijne relacje o miliardach na rakiety, drony i transferze Patriotów z Niemiec pokazują, że wsparcie militarne dla Ukrainy pozostaje rzadkim punktem zgody całej prawicy liberalnej i narodowo-konserwatywnej — spór dotyczy tu jedynie tempa i skali, nie zasadności.

Francuski periodyk geopolityczny opisuje ukraiński plan regionalnej architektury bezpieczeństwa po konflikcie, co bezpośrednio dotyczy Polski jako sąsiada i potencjalnego uczestnika takiego układu karpacko-środkowoeuropejskiego.

Prawicowo-narodowy portal łotewski alarmuje o skali migracji z Uzbekistanu jako zagrożeniu demograficznym dla małego kraju bałtyckiego — temat bliski polskim obawom o politykę migracyjną wschodniej flanki NATO.

Tu widać wyraźny spór linii: WELT (proatlantycki liberalizm) donosi z ulgą, że SPD wyprzedza AfD i że Niemcy chcą zmiany kanclerza — czyli problemem jest słabość rządu, nie siła AfD; Junge Freiheit odwrotnie, przedstawia establishment w panice właśnie przed AfD i debatą o przymusie federalnym, czyli akcentuje siłę Nowej Prawicy. To ten sam kryzys niemieckiej polityki opisany z dwóch przeciwnych perspektyw prawicy.

Klasycznie liberalne czeskie Echo24 stawia pytanie o brak kontroli nad unijnymi mechanizmami „tarczy demokracji” — istotne dla Polski jako kraju regularnie objętego unijnym nadzorem praworządnościowym, bo pokazuje sceptycyzm wobec rozszerzania kompetencji Brukseli nawet w liberalnym skrzydle prawicy.

Observador pokazuje spójny obraz: rządząca centroprawica przyznaje się do trudności, a opozycyjne PSD też się sypie w sondażach, co sugeruje kryzys systemowy portugalskiego mainstreamu, nie tylko jednej strony sporu — dla Polski to sygnał, że chaos migracyjno-instytucjonalny (Ceuta, ZUS) osłabia klasyczną liberalną prawicę w całej Europie.

Kanadyjski głos neokonserwatywny krytykuje aktywizm sędziowski przejmujący funkcje polityczne — temat rezonuje z polską debatą o TSUE i roli sądów wobec suwerenności ustawodawcy, choć bez bezpośredniego odniesienia do UE.

WELT chwali twardą linię USA wobec Autonomii Palestyńskiej, duński Kristeligt Dagblad chłodno relacjonuje wpuszczenie Iranu na Zgromadzenie Ogólne, a indyjski Open pokazuje Trumpa grającego jednocześnie kartą nacisku na Iran i sprzedaży broni Saudom – różne akcenty ujawniają brak jednolitej prawicowej linii wobec Bliskiego Wschodu.

Konserwatywna kanclerz Niemiec deklaruje koniec przyjaźni USA-Europa, a republikańska kongresmenka publicznie atakuje Trumpa – oba głosy pokazują pęknięcia w obozie proatlantyckim, istotne dla Polski jako sojusznika zależnego od gwarancji USA.

TPUSA uderza w mechanizm finansowania Demokratów jako 'obcych pieniędzy' w polityce, podczas gdy francuscy libertarianie z Contrepoints chwalą amerykański rynek pracy za nagradzanie wysiłku – dwa różne, niepowiązane bezpośrednio wątki pokazujące odmienne priorytety narodowo-konserwatywnego i liberalnego skrzydła prawicy.

WSJ kwestionuje narrację o jednoznacznym poparciu Demokratów dla Ukrainy, co ma znaczenie dla Polski śledzącej trwałość amerykańskiego konsensusu ws. pomocy Kijowowi ponad podziałami partyjnymi.

Trzy różne tradycje — francuski realizm geopolityczny (Liban), amerykański ewangelikalizm (przymusowe konwersje w Pakistanie) i katolicki Pillar (Gaza) — zgodnie alarmują o losie chrześcijańskich mniejszości, co dla polskiego czytelnika konserwatywnego jest tematem konsensualnym, budującym wspólny front obrony prześladowanych bez sporu wewnętrznego.

Il Foglio, pismo liberalno-konserwatywne, docenia powrót do intelektualnego dziedzictwa Ratzingera (wykład ratyzboński) jako kontrapunkt dla synodalnego kursu, podczas gdy The Pillar chłodno relacjonuje niemiecką 'drogę synodalną' jako źródło napięć w Europie — spór biegnie między nurtem doktrynalnym a synodalno-decentralizacyjnym w Kościele.

CNA relacjonuje bez ideologicznego zabarwienia rekordową frekwencję na mszy w Paryżu i rutynowe nominacje biskupie — dla polskiego czytelnika sygnał, że pontyfikat Leona XIV zyskuje masowy oddźwięk ludowy, choć źródło nie wchodzi w spór doktrynalny wokół jego linii.

The Pillar, pismo niebojące się krytyki własnych hierarchów, nagłaśnia decyzję sanktuarium o zachowaniu dzieła oskarżonego o nadużycia artysty mimo planowanej wizyty papieża — sprawa testuje wiarygodność Kościoła wobec własnych skandali, temat istotny dla polskich katolików śledzących kryzys zaufania do hierarchii.

Słowacki Postoj radzi aktywistom pro-life zeświecczyć argumentację i profesjonalizować przekaz, podczas gdy portugalski Observador (liberalizm prawicowy) opisuje eutanazję jako trend 'nie do powstrzymania' — pokazuje to rozjazd wewnątrz prawicy: chadecja broni linii życia narzędziami świeckimi, a liberałowie z prawa traktują postęp liberalizacji obyczajowej jako fakt społeczny, z którym trzeba się pogodzić, a nie walczyć.

Media libertariańsko-konserwatywne (Libertad Digital, Daily Wire) prezentują ten sam wzorzec z dwóch krajów: sądowe odrzucenie żądań islamskiej rodziny wobec szkoły katolickiej w Hiszpanii oraz oskarżenia o dyskryminację chrześcijan w muzułmańskiej enklawie w USA — obie linie łączy przekonanie, że multikulturalizm ustępuje przed twardym stosowaniem prawa i tożsamości większości, co rezonuje z polską debatą o integracji i miejscu religii w szkole publicznej.

Klub Jagielloński diagnozuje utratę sensu uniwersytetu i 'wydrążenie' studentów w duchu nowej chadecji, a duńscy konserwatyści bronią 10. klasy po słabych wynikach PISA jako bufora formacyjnego przed dorosłością — oba teksty łączy przekonanie prawicy niepopulistycznej, że instytucje edukacyjne mają kształtować charakter, nie tylko kompetencje, co jest cenną inspiracją dla polskiej debaty o reformie szkolnictwa.

Katolicka CNA relacjonuje wycofanie się urzędników Oregonu z mandatu ideologii gender wobec matki adopcyjnej, a Fox News opisuje spór o opiekę nad dzieckiem gracza NFL na tle tożsamości płciowej — obie sprawy pokazują amerykańską prawicę zgodną co do kierunku (ograniczanie narzucania ideologii gender przez państwo/sąd), różniącą się jedynie rejestrem: doktrynalno-prawnym u CNA i celebrycko-newsowym u Fox News.

Holenderski Reformatorisch Dagblad, głos protestanckiej prawicy chrześcijańskiej, relacjonuje aresztowanie za próbę podpalenia synagogi w Wuppertalu — dla polskiego czytelnika to sygnał eskalacji przemocy antysemickiej w Europie Zachodniej, istotny w kontekście debaty o bezpieczeństwie mniejszości religijnych i granicach tolerancji dla radykalizmu.

Czeski klasyczny liberał ostrzega przed weryfikacją tożsamości jako furtką do cenzury całego internetu, podczas gdy grecki dziennik bliski rządowi opisuje unijne ograniczenia dla dzieci w mediach społecznościowych jako neutralną regulację ochronną — linia sporu przebiega między obroną wolności cyfrowej a akceptacją paternalistycznej regulacji UE, co dla Polski jest istotne przy wdrażaniu podobnych przepisów krajowych.

Libertariański Reason wpisuje walkę z fałszywymi wiadomościami w szerszy wzorzec historyczny, w którym elity wykorzystują strach przed dezinformacją do usprawiedliwiania kontroli nad mową — perspektywa istotna dla Polski, gdzie spór o 'walkę z dezinformacją' bywa argumentem za regulacją mediów niezależnych od władzy.

To pęknięcie w narracji o kontrolowalności AI dotyka konserwatywnego sceptycyzmu wobec technokratycznych obietnic postępu. Echo24 i El Mundo relacjonują fakty śledczo i rzeczowo, National Interest dopytuje, czy wznowione testy Anthropic realnie coś zmieniają, a Tempi z pozycji katolicko-liberalnej studzi katastrofizm, przesuwając spór na to, czy strach przed AI jest proporcjonalny do zagrożenia.

Dla Polski istotne jest, czy AI regulują wspólnoty międzynarodowe (apel Watykanu o globalną współpracę) czy poszczególne rządy własnymi ustawami (trzecia próba Hiszpanii ws. AI w kulturze) — WSJ z pozycji wolnorynkowej ostrzega przed biurokratycznymi 'piaskownicami' regulacyjnymi jako hamulcem innowacji, co stawia go w kontrze do etatystycznych prób Madrytu.

Il Foglio z pozycji antypopulistycznego liberalizmu woła o obronę 'ludzkiej inteligencji' przed intelektualnym rozleniwieniem przez AI, a niemiecki WELT opisuje fantazje o 'cyfrowym zmartwychwstaniu' — oba teksty łączy niepokój o antropologiczne konsekwencje technologii, choć jeden mówi językiem kultury intelektualnej, drugi kultury popularnej i transhumanizmu.

Indyjski Open pokazuje dwie strony tej samej monety: miliardowe inwestycje Microsoftu budujące zależność infrastrukturalną od USA oraz ostrzeżenie WEF, że AI przepisuje reguły bezpieczeństwa geopolitycznego — dla Polski to pytanie, czy państwa średniej wielkości w ogóle mogą zachować podmiotowość wobec takiej skali kapitału; kanadyjski The Hub dorzuca niepokojącą uwagę, że to właśnie takie niszowe portale, nie duże media, stają się źródłem wiedzy dla samych modeli AI.

NZZ pod redakcją Gujera łamie entuzjazm dla AI twardym realizmem ordoliberalnym: infrastruktura sztucznej inteligencji zderza się z ograniczeniami energetycznymi i wodnymi, co jest argumentem przeciw traktowaniu AI jako darmowego cudu technologicznego — istotne dla polskiej debaty o rozbudowie data center i cenach energii.

NZZ pisze o wojnie z Iranem jako cezurze zmieniającej globalny porządek, podczas gdy realistyczny War on the Rocks studzi ten entuzjazm, pokazując wyczerpanie amerykańskiej gotowości bojowej — spór między triumfalizmem a trzeźwym rachunkiem kosztów. The National Interest dokłada realistyczną poprawkę: cichymi beneficjentami okazały się Turcja, Pakistan i Katar, a Iran mimo porażki odbudowuje zdolności technologiczne, co osłabia tezę o jednoznacznym zwycięstwie Zachodu.

FAZ relacjonuje ofensywną retorykę Netanjahu („bierzemy ziemię zamiast ją oddawać”) jako element kampanii politycznej, a The National Interest w duchu realizmu konserwatywnego ocenia to samo zjawisko chłodno strategicznie — Izrael nie wycofa się z Gazy w dającej się przewidzieć przyszłości niezależnie od nacisków dyplomatycznych; to pokazuje rozziew między europejskim niepokojem o eskalację a amerykańskim realizmem akceptującym trwałą okupację jako fakt geopolityczny.

Czeski Echo24 i włoski Il Giornale niezależnie wracają do rocznicy 7 października — jeden przez pryzmat popkultury (serial Fauda), drugi przez świadectwa ofiar — co pokazuje, jak głęboko trauma ataku Hamasu zakorzeniła się w europejskiej prawicowej narracji o Izraelu jako froncie cywilizacyjnej walki Zachodu.

Kluczowe pytanie brzmi, czy administracja Trumpa realnie broni twardej linii wobec Chin, czy ją rozmiękcza dla efektownego szczytu i umowy o AI — Il Foglio pokazuje gest dyplomatyczny wobec Xi jako element gry transakcyjnej, a AFR chłodno stwierdza, że w rozmowach o AI to Pekin ma przewagę negocjacyjną, co podważa narrację o amerykańskiej sile. To istotne dla Polski, bo osłabienie twardego kursu USA wobec Chin przekłada się na wiarygodność Waszyngtonu jako gwaranta bezpieczeństwa wobec Rosji i w regionie.

Estadão, głos prawicy nie-bolsonarystowskiej, relacjonuje proces przed Sądem Najwyższym z pozycji obrony instytucji — pokazuje sędziego Moraesa jako centralną, kontrowersyjną postać, przytacza sędziego Nunesa Marquesa broniącego twardej linii wobec establishmentu, a jednocześnie ujawnia kulisy powiązań biznesowo-politycznych (Vorcaro–Gilmar Mendes), co obnaża pęknięcie brazylijskiej prawicy między lojalnością instytucjonalną a bolsonaryzmem populistycznym — spór analogiczny do polskich sporów o niezależność sądów i lustrację elit.

War on the Rocks, choć niepartyjne, pokazuje realistyczną debatę establishmentu bezpieczeństwa USA o tym, czy region ma pozostać w orbicie amerykańskiej czy dryfować ku Chinom — istotne dla Polski jako sygnał, na ile Waszyngton będzie mógł jednocześnie angażować się w Europie Wschodniej i Ameryce Łacińskiej.

La Nación, dziennik klasycznoliberalny i antyperonistowski, przedstawia sytuację Mileiego jako korzystną dzięki rozbiciu opozycji — istotne dla polskiej prawicy jako case study libertariańskiej reformy gospodarczej utrzymującej się mimo słabnącego mandatu politycznego.

NZZ z pozycji liberalno-konserwatywnej, bez akcentu narodowego, przypomina wielowiekowy spór brytyjsko-argentyński — ciekawostka historyczno-geopolityczna, niska bezpośrednia waga dla polskiego czytelnika.

Do Rzeczy podkreśla deklarację Trumpa jako wzmocnienie pozycji Nawrockiego i linii narodowo-konserwatywnej w polityce bezpieczeństwa, przeciwstawiając to sceptycyzmowi wobec Brukseli — brak tu sporu z innymi tytułami, bo temat nie występuje w pozostałych źródłach.

wPolityce/Sieci, najbliższe Nowogrodzkiej, przedstawia ruch personalny w klubie Hołowni jako element wewnętrznych rozgrywek koalicji rządzącej, co wpisuje się w narrację o słabości rządu Tuska — inne tytuły z listy tego dnia tematu nie podejmują.

NZZ, Daily Friend, Observador i SvD to cztery różne redakcje, ale wszystkie bronią liberalno-konserwatywnego, uniwersalistycznego rozumienia prawicy (demokracja przedstawicielska, rynek, obywatelstwo bez podziałów) przeciwko narracjom narodowo-populistycznym i „ksenofobicznym”. Dla polskiego czytelnika ważne jako mapa tego, że część zachodniej prawicy liberalnej traktuje suwerenizm i nostalgię narodową jako zagrożenie równie poważne jak lewicowy populizm — to spór, który przebiega też w PiS/Konfederacji/KO.

Magyar Nemzet (narodowo-konserwatywny, powiązany z Fideszem) atakuje Tiszę przywołując socjalistyczny skandal z Őszódu, a południowoafrykański Daily Friend ostrzega przed odradzaniem się nostalgii za „złymi przeszłościami” z perspektywy liberalnej — obie strony pokazują, jak prawica różnie ocenia odwoływanie się do dawnych, autorytarnych porządków: raz jako broń przeciw rywalom, raz jako realne zagrożenie.

Le Figaro/FigaroVox jako trybuna otwarta jednocześnie na twardych suwerenistów (Knafo, blisko Reconquête) i na liberalny establishment krytykujący „finofobię” czyli niechęć do bogactwa i sukcesu — pokazuje wewnętrzne rozdarcie francuskiej prawicy między populistycznym antyestablishmentem a klasycznym liberalizmem gospodarczym, co jest bliskie sporowi PiS-Konfederacja o kapitalizm.